Walstad methode

Leestijd 4 minuten / Laatst gewijzigd 1 maart 2024 / Auteur Ruud de Keijzer

De Walstad methode verwijst naar een aantal richtlijnen om een beplant aquarium te houden met minimale middelen. Low tech dus. Deze richtlijnen zijn te herleiden uit het boek van Diana Walstad, Ecology of the Planted Aquarium. Dit artikel beschrijft de Walstad methode en hoe de methode zich verhoudt ten aanzien van andere low tech benaderingen, zoals de LEAF methode.

Het Walstad aquarium

Het Walstad aquarium is een aquarium met een hoge plantdichtheid, een lage vissendichtheid, plantenvoeding op basis van vissenvoer, een cellulose-rijk substraat, een gereduceerde lichtintensiteit en geen waterbeweging. Filtratie wordt door planten uitgevoerd.

Substraat

Naast planten vormt het substraat de kern van het Walstad aquarium. Vaak wordt veronderstelt dat het substraat rijk aan nutriënten moet zijn, waarmee planten zich jarenlang kunnen voeden. En dus zien we zogenaamde Walstad aquaria terug met een voedingsbodems.

Een voedingsrijke bodem is niet fout, maar het Walstad label mag je dan van het aquarium halen. Een Walstad aquarium beoogd juist de CO2 concentratie in het water te verhogen. Waar je normaal op 2 – 3 ppm CO2 zit, zou de Walstad methode voor het drie- of viervoudige moeten zorgen.

Die verhoogde concentratie moet voortkomen uit de microbiële activiteit in het substraat. Bacteriën breken koolstof materiaal af en als bijproduct ontstaat er CO2 dat door planten kan worden opgenomen.

Diana Walstad gebruikte daarom substraat dat rijk is aan cellulose. Een bodem dat bijvoorbeeld bestaat uit gecomposteerde boomschors en veenmos is cellulose-rijk.

Deze cellulose-rijke bodem kan worden afgedekt met een laagje zand of grind. Voor esthetische redenen, maar dit is uiteraard een persoonlijk mening, of om verkleuring en vertroebeling te reduceren.

Waterbeweging

CO2 in water is niet alleen afhankelijk van microbiële activiteit, maar ook van CO2 diffusie in water vanuit de lucht.

Door de (partiële) druk van CO2 in de lucht en de concentratie van opgelost CO2 in het water, gaat er CO2 gas in of uit het water.

De CO2 concentratie in de lucht ligt zo rond 400 ppm CO2, terwijl dit in water zo rond de 0,6 ppm CO2 ligt. Door microbiële activiteit kan dit oplopen tot 3 ppm CO2. En met een cellulose-rijk substraat, neemt de microbiële activiteit toe en kan de concentratie richting 10 ppm CO2 gaan.

Maar de extra hoeveelheid zal uit het aquarium willen ontsnappen om tot de 0,6 ppm te komen. Bij dit punt ligt het natuurlijke evenwicht.

Dit proces gaat veel sneller als er veel waterbeweging is. Een Walstad wordt daarom gekenmerkt door minimale waterbeweging, zodat CO2 minder snel uit het water zal ontsnappen en overdag door planten kan worden opgenomen.

De CO2 concentratie zal overdag door fotosynthese van planten minder worden en ’s nachts loopt de concentratie weer op.

Aquariumplanten

Planten staan centraal in de Walstad methode. In een Walstad aquarium staan veel aquariumplanten en bij voorkeur zijn het makkelijke plantensoorten. Hieronder vallen de meer echte aquatische soorten, zoals Anacharis, Vallisneria, Ceratophyllum en Cabomba soorten, maar ook Cryptocoryne soorten, epiphyten zoals varens en mossen, en planten die boven het water uitgroeien of hun bladeren op het wateroppervlakte hebben rusten.

Die laatste groep vangt CO2 dus ook vanuit de lucht, waar de CO2 concentratie sowieso veel hoger ligt. Deze planten groeien over het algemeen dus snel. Zeker als er verlichting boven het aquarium hangt of het aquarium, deels of tijdelijk, in zonlicht staat.

Snelgroeiende planten worden wel eens vaker aangeraden op het internet voor een Walstad aquarium. Echter, een Walstad aquarium kenmerkt zich ook door het gering aantal vissen dat er rondzwemt. En een lage visdichtheid vereist minder visvoer en levert daardoor minder afvalstoffen op. De hoge plantendichtheid zouden deze met gemak moeten kunnen opvangen.

Bovendien nemen langzaam groeiende plantensoorten ook behoorlijk veel afvalstoffen op. Of beter gezegd, door bacteriën omgezetten (organische) afvalstoffen in (anorganische) mineralen. Alleen worden deze mineralen niet direct in groei geïnvesteerd, maar opgeslagen in weefsel.

Walstad versus Low tech

Een Walstad aquarium is per definitie een low tech aquarium. Je zou Walstad een no tech aquarium kunnen noemen, als de bak op de goed verlichte locatie staat en aquarium verlichting niet nodig is. Het hangt dit af van de definitie van technologie; een aquarium ontstaat niet vanzelf en vissenvoer komt niet uit de lucht vallen.

Een low tech aquarium is in ieder geval niet per definitie een Walstad aquarium.

Walstad problemen

Een Walstad aquarium brengt wat uitdagingen met zich mee. Hoe effectief en noodzakelijk is het cellulose rijk substraat? Dat valt niet makkelijk te meten. De goedkoopste en makkelijkste manier is door het meten van de pH waarde met behulp van een CO2 drop checker. Maar dit vergt wat uitdagingen in interpretatie.

Daarnaast heeft een Walstad wel eens last van troebel water, dat ontstaat door zwevend organische stof. Om dit tegen te gaan gebruikt Diana Walstad tegenwoordig een klein filtertje om het water schoon te houden.

En waar ik zelf wel eens last van kan hebben is dat organische stof aan het wateroppervlakte komt en daar voor een biofilm zorgt. De bacteriën die deze biofilm maken worden goed gevoed door organische stof in het water en het zuurstof boven het water.

Low tech alternatieven

Veel beplante aquaria worden low tech geacht wanneer er geen gebruik wordt gemaakt van een CO2 gas systeem. Er bestaan dus heel veel low tech aquaria die niet aan de Walstad richtlijnen voldoen. En soms worden ze dan Walstad genoemd, vanwege het feit dat er planten in staan en er geen CO2 gas systeem aanwezig is.

Afijn, de naamgeving is niet belangrijk, maar wel het gegeven dat je prima beplante aquaria kunt houden zonder een cellulose-rijk substraat en zonder een CO2 gas systeem. De sleutel tot succes ligt in het managen van de lichtintensiteit.

Een succesvol low tech beplant aquarium is een low energy beplant aquarium. Door de lichtintensiteit te beperken en idealiter ook de water temperatuur, kunnen heel veel aquariumplanten met minimale middelen succesvol worden gehouden.

De LEAF methode

Naast het belang van de lichtintensiteit en de (bijbehorende) temperatuur, merk ik op dat beplante aquaria met een behoorlijke waterbeweging en een kraakhelder wateroppervlakte er beter uitziet. Idealiter beweging alle bladeren lichtjes in het water. Misschien omdat organische en anorganische stof en zeker ook CO2 en O2 beter worden gedistribueerd.

Ik heb deze best practices, low tech benadering samengevat in LEAF: low energy + agitated flow.

Moeilijke aquariumplanten

Sommige plantensoorten werken in geen enkele low tech benadering goed. Meestal wordt dan gewezen op het type substraat en / of de lichtintensiteit of de kwaliteit van het licht(spectrum).

Begin 2024 heb ik een experiment uitgevoerd met aquariumplanten die bekend staan als moeilijk te houden. De hypothese is dat de beperking volledig te wijten is door een te lage CO2 concentratie in het water. De planten staan in zand en ontvangen zwakke verlichting. Desondanks doen deze planten het goed, omdat ze worden voorzien van CO2 rijk water.

Blijf scapen,
Ruud


@ Nature Scapes | Over | Contact | Privacy by design